మానస వెతుక్కున్న చిలకల చెట్టు!

భావుకత్వపు పందిరి కింద ప్రేమ, ప్రకృతి, జ్ఞాపకాలు, వియోగం అనే నాలుగు స్తంభాలాటలో తమ అనుభూతులను కవిత్వంతో దాగుడుమూతలాడించిడం చాలామంది కవుల్లాగే మానసకూ ఇష్టమైన ఆటలా అనిపిస్తుంది. ఈ కవితను ’చిలకలు వాలే చెట్టు’గా పిలుచుకొని పచ్చగా నవ్వుకోవడం లోనే ఆమె కవిత్వపు తాలూకూ ఒక ఆహ్లాదభరితమైన కువకువ మనకు వినిపిస్తుంది.

మొదటి పంక్తుల్లో- జీవిత గమనంతో, కాలపు వేగంతో పాటు అనివార్యంగా పెట్టే పరుగు విసుగెత్తినప్పుడు, ఒక ఆశయమంటూ లేక అలసిపోవడం కోసమే పరుగులు పెట్టిన బాల్యపు గుర్తుల్ని స్మరిస్తూ సముద్రపు అలలమీది నురగలాంటి తేలికపాటి విరామంలోకి జారుకుంటుంది సందర్భం. అక్కడ తీరం గురించిన దిగుల్లేదు. కావల్సిందల్లా మరో ఆలోచన ఒత్తిడి చెయ్యలేనంతగా చుట్టు ముట్టే సంతోషపు సముద్రమే.

ఐతే ఈలోగా సంతసపు సముద్రం కాస్తా కల్లోలపు కడలి అయిపోతుంది. ఆ కల్లోలానికి కారణం “నా స్వార్థ చింతనకు లోబడ్డ  నిర్ణయాలేవో” అని చెప్పుకోవడం లో తరువాతి పంక్తుల్లో ఉధృతమవ్వబోయే ఆత్మనింద గురించిన తీగ దొరికేస్తుంది. “కల్లోల కడలిలో మార్గం తప్పిన సుమనస్సునై, ఆసరా ఇవ్వగల పట్టుకొమ్మకై అన్వేషిస్తూ” కడలిలో మార్గం తప్పినప్పుడు కావల్సింది దారిచూపే చుక్కాని కానీ మునిగిపోకుండా, జారిపడకుండా ఆసరా చేసుకునే పట్టుకొమ్మ కాదుగా అని అనుమానమేస్తుంది. అదీ కాక ’సుమనస్సు’ అనే చెప్పుకోవడం వల్ల కావల్సింది చెడునుంచి మళ్ళింపు మాత్రమే అని కూడా తోస్తుంది. పైగా మొదటి రెండు ఖండికల్లోనే ’మానసాన్ని, సుమనస్సునై’ అని కనపడ్దప్పుడు ఆ పదాల వాడకంలో కాస్త అత్యుత్సాహం గోచరించే ప్రమాదం కూడా ఉంది.

“సరిగ్గా అలాంటప్పుడే గుర్తొస్తుంది -అమ్మ నాటించిన ఆ చిన్న విత్తు” అని తర్వాతి వాక్యాల్లో చెప్పేవరకూ ఇది సముద్రాన్ని ప్రతీకగా తీసుకుని ఆసాంతం సాగబోయే కవిత ఏమోనని అప్పటివరకూ ఉన్న ఒక అంచనాను తల్లకిందులు చేసి ఉన్నట్టుండి బాల్యపు జ్ఞాపకాల చెట్టెక్కి కూచుంటుంది. అప్పటివరకూ ఉన్న సముద్రమూ, జీవన తరంగాలతో  సంబంధమూ, కొనసాగింపూ లేకుండా అసలు ఇక్కడనుంచి మరో కొత్తరకం ప్రారంభం, దాని కొనసాగింపూ జరుగుతాయి. ఆ కొనసాగింపులో బాల్యమూ, స్నేహమూ, యవ్వనమూ వంటి దశలన్నిటిలో ఆ చెట్టు పాత్ర ఉన్న సన్నివేశాలను జాగ్రత్తగా మాలికగా అల్లుతూ ఒక వరసను తీసుకువచ్చారు. ఐతే చిక్కంతా ఆ చెట్టుకి కవి దూరమవ్వడం తో వచ్చింది. అప్పటివరకూ జ్ఞాపకాల దొంతరగా, అనుభూతి ప్రధానంగా, లాలిత్యం నేపథ్యంగా సాగిన ధార ఉన్నట్టుండి స్వగతపు ధోరణిలోకి, ఇందాకనే హెచ్చరించినట్టు తీవ్రమైన ఆత్మనిందలోకీ దిగుతుంది.

 

“తల్లీ తండ్రీ అన్నీ తానై పెంచిన అమ్మను అద్దె కొంపకు పొమ్మంటూ వెళ్ళగొట్టినప్పుడే,” అన్న వాక్యాల దగ్గరే ఈ కవిత ఊహించని మరో దోవలోకి దిగిపోయింది. అప్పటిదాకా చంగనాలు, నిప్పచ్చరాలు అంటూ అనుభూతి ప్రధానంగా సాగిన నడక అక్కడితో మొదలుకొని ఏసీలు, కంప్యూటర్, గేమ్స్, మూడంతస్తుల మేడలు అంటూ చిలకలకీ, చెట్టుకీ, అనుభూతికీ చెందని వాస్తవిక జీవన చిత్రణలోని వస్తు సంచయాన్ని వరసగా హడావిడిగా పేర్చేస్తుంది. ఉన్నట్టుండి సామాజిక పరిణామాల, హరిత విప్లవాల సందేశాల ఊపులో పడిపోయి పాఠకుణ్ణి పట్టించుకోవడం మానేస్తుంది. “వినతిపత్రాన్నెగురవేస్తూ నిష్క్రమిస్తాను. “ అంటూ చివరికి ఉపన్యాస ధోరణిలో ముగుస్తుంది.

ఎంచుకున్న “జామ చెట్టు” అన్న ఒక్క వస్తువుని కేంద్రంగా చేసుకుని బహుముఖాల జివితానుభవాల్ని చూపించే ప్రయత్నం బావున్నప్పటికీ,  వ్యక్తీకరణలో సమన్వయ లోపం వల్ల కాస్త అయోమయానికి గురయిన కవిత ఇది. భాషా పరంగా ఉల్లాసంగా సాగుతూ మధ్యల్లో సతతమూ, ఆలింగనాభిలాషి వంటి పదాలతో అక్కడక్కడా బరువెక్కింది. ఒకచోట “విషాదపు సుళ్ళు తిరుగుతున్నాయి.” అన్న సందర్భంలో స్నేహితులతో వచ్చిన దూరం సమయానుగుణంగా వచ్చిన సహజమైన దూరమే కాబట్టి అది దిగులుగానో, బెంగగానో మారుతుంది తప్ప ’విషాదం’ గా భావించడం అక్కడ ఒదగలేదనిపిస్తుంది. మరోచోట శుద్ధ వ్యావారికంలో సాగుతున్న మాటల మధ్య “అబ్బెసము” వంటి పొసగని ప్రయోగమూ , “ఆకులొచ్చాయనీ, పిందె  కాసిందనీ” వంటి చోట్ల వర్ణన కన్నా వివరణ ఎక్కువై కాస్త సాగతీతగానూ, అసౌకర్యంగానూ అనిపిస్తుంది.

—————————————————
చిలుకలు వాలే చెట్టు

పరుగాపి నిలబడ్డ ప్రతిసారీ
పసితనం పసందైన జ్ఞాపకాలతో
మానసాన్ని పెనవేసుకుపోతుంది
అప్పుడు సంతసపు సంద్రములో
తీరం గురించి తపన లేని వాడిలా,
హాయి కెరటాల తేలిపోతుంటాను.

ఇంకొన్ని సార్లు ఏమీ తోచని ఏకాంతంలో
నా స్వార్థ చింతనకు లోబడ్డ నిర్ణయాలేవో
స్వాంత సరోజాన్ని రేకులుగా విడదీస్తుంటే
కల్లోల కడలిలో మార్గం తప్పిన సుమనస్సునై
ఆసరా ఇవ్వగల పట్టుకొమ్మకై అన్వేషిస్తూ
ఆర్తిగా నిరీక్షిస్తుంటాను.

సరిగ్గా అలాంటప్పుడే గుర్తొస్తుంది -
అమ్మ నాటించిన ఆ చిన్న విత్తు
పెరిగి బాల్యమంతా పరచుకున్న
చిలుకలు వాలే జాంచెట్టు
అది చిన్ననాటి చెదురని స్మృతుల్లో
చంపక వృక్షం చెంగట ఠీవిగా
సతతము పచ్చగా, పదిలంగా
ఆలింగనాభిలాషిగా నిలబడ్డ గుర్తు!

చిట్టి పొట్టి చేతులతో నీళ్ళు పోసి,
మొక్క మొదట్లో మన్ను మార్చి,
ఆకు లొచ్చాయనీ, పిందె కాసిందనీ
మెరుస్తోన్న కళ్ళతో విరుస్తోన్న నవ్వుల్తో
చాటింపేసిన నాటి చెంగనాలు గుర్తొస్తుంటే
గుబులు ఊబిలోకి గుండె పరుగులిడుతుంది.

ధృఢంగా నిలబడ్డ కొమ్మలకు
అట్లతద్ది నాడు ఉయ్యాలలేసి
ఆకాశం వైపుకి ఈడ్చి విసిరేస్తే
పసిపాపల్లే మారిన అమ్మ
కేరింతలు తుళ్ళింతలు
సెలయేరు గలగలల్లో కలగలసిన
అలనాటి మా నవ్వులు
దిగంతాల తేలి వచ్చే దివ్యగానంలా
అప్పుడప్పుడూ తాకిపోతుంటాయి.

నడి వేసవి రోజుల్లో నేస్తాలను వెంటతెచ్చి
వేళ కాని వేళల్లో పంతంగా చెట్టు దులపరించి
పచ్చి జాంపళ్ళ వగరు రుచికి వెరసి
వాటన్నింటినీ వంతులేసుకు విసిరేసి
చెరువులో వలయాలు చూసి
విరగబడి నవ్విన రోజుల తలపోస్తే
ఈ క్షణాన హృదయ తటాకాన
విషాదపు సుళ్ళు తిరుగుతున్నాయి.

పసితనం దొర్లిపోయి యుక్తవయసు
ఉరకలేస్తూ వద్దకొచ్చాక
ఓ నిశ్శబ్దపు శారద రాతిరి
ప్రేయసిని బిడియంగా పిలిచి
అక్కడే, ఆ చెట్టు క్రిందే,
విరబూసిన వెండి వెన్నెల కౌగిట్లోనే
దోరపండు కాకెంగిలి చేసుకుంటూ
ఆ అచ్చరకు మనసిచ్చిన స్మృతులు
తాకీ తాకని తనువుల స్పర్శకి మేం
తడబడి ఒణికిన క్షణాల గుర్తులు
వర్తమానంలోని నిప్పచ్చరాన్ని
నిర్దయగా చూపెడుతున్నాయి..!

కాలం కొలిమిలో కలలూ క్షణాలూ కరిగాయి
నేను పెద్దవాడినవుతూనే పేదవాణ్ణయ్యాను
తల్లీ తండ్రీ అన్నీ తానై పెంచిన అమ్మను
అద్దె కొంపకు పొమ్మంటూ వెళ్ళగొట్టినప్పుడే,
ఇల్లు కూలగొట్టి మేడలు కట్టాలన్న దురాశతో
పొదరింటిని చేజేతులా పోగొట్టుకున్నప్పుడే
నేను నిరుపేదనయ్యాను.

పసితనపు తొలి సంతకాన్నీ
తొలివలపు తీపి గురుతునీ
మళ్ళీ దొరకని అమ్మ ప్రేమనీ,
అమృతాన్విత తరువునీ
అన్నింటినీ కోల్పోయిన
అభాగ్యుడనయ్యాను.

చెరువొడ్డున చల్లగాలికి ఆటలాడిన గతం
ఈ ఎ.సి గాలుల్లోని కృత్రిమత్వానికి
ఉక్కపోతకి గురై ఉక్కిరిబిక్కిరవుతోంది
మలయమారుతం కలలోలా స్పృశిస్తుంటే
మనసంతా స్పష్టాస్పష్ట భావాల హేలతో
సతమతమైపోతోంది.

చెట్లెక్కి పుట్టలెక్కి ఆటలాడి అలసిన బాల్యం
అడుగు మేర కూడా మట్టి లేని ఇంటిలో
కంప్యూటర్ల ముందు కళ్ళద్దాలతో కూర్చుని
తోడక్కర్లేని క్రీడలాడుతున్నమనవళ్ళను చూసి
మాటలు మరచిన మర మనుష్యులను చూసి
బెంగగా నిట్టూరుస్తోంది

వెర్రి ఆటలాడుతూ, యంత్రాలతో పోటీలు పడుతున్న
పసికూనలను చూసిన ప్రతిసారీ బరువెక్కిపోయే గుండె,
చెరువు మీదకి నిండా వంగిన చిట్టచివరి కొమ్మనెక్కి
పళ్ళూ కాయలూ కోయడానికి కావలసిన అబ్బెసమూ
పట్టు తప్పి పడితే,తడిసిన మనసు ఆరదన్న సత్యమూ
తెలియజెప్పాలని తపన పడుతోంది!

కానీ ఎలా..
ఇప్పుడా చెట్టు లేదుగా..
నే కట్టిన మూడంతస్థుల మేడ తప్ప!
ఆ చెరువూ కనరాదిక,
తప్పు కప్పేందుకు మేం పోసిన
మూడు లారీల మట్టి తప్ప!

అందుకే ఈ ఆఖరు మజిలీలో,
నా జీవితపు చివరి రోజుల్లో..
ప్రాయశ్చిత్తం చేసుకోవాలనుంది
ఎవ్వరైనా, నడవలేని నవ్వలేని
ఈ ముసలివాడికి
తప్పుల తలచి
కన్నీళ్ళ కరిగే
పశ్చాత్తాపానికి
ఒక్క విత్తివ్వండి…

కాంక్రీటు కట్టడాల వికృత లోకపు నడుమన
అణువణువూ యంత్రాలు కుతంత్రాలు నిండిన
నాగరిక ప్రపంచాన ఎక్కడైనా..ఏ మూలైనా..
గుండె ఉన్న మనుష్యులారా…
గుప్పెడు మన్నున్న చోటుంటే కాస్త చూపెట్టండి.

విత్తులు విచ్చుకు విరిసే బృందావనాల నూహిస్తూ..
పూప్రదక్షిణాల అలసే తుంటరి ఎలతేంట్లను తలపోస్తూ..
జగాన పచ్చందనాల సిరులు కురవాలని
ఆపై నేనిక కొమ్మల మసలే చిలుకనవ్వాలని
వినతిపత్రాన్నెగురవేస్తూ నిష్క్రమిస్తాను.

http://www.madhumanasam.in/2012/09/blog-post_9.html

(15-3-2013 న వాకిలి లో)

Posted in మాటల తోట | వ్యాఖ్యానించండి

అద్దం లాంటి రోజొకటి

ప్రతికవీ ఏదో ఒక సందర్భంలో తన కవిత్వ స్వరూపమేమిటో, కవిత్వంతో తన అవసరమేమిటో ప్రశ్నించుకుంటాడు. యాధృచ్ఛికంగానో , ప్రయత్నపూర్వకంగానో దొరికిన ఆధారాల్ని సమకూర్చుకుని కొన్ని నిర్వచనాల్ని రచించుకుంటాడు. అలాంటి ఒకానొక సందర్భంలో “అనంత దూరాల యానంలో నిరంతరమూ సాగే కాంతి వేగాల జలపాత ఉరవడి” గా కవిత్వాన్ని అభివర్ణిస్తారు అవ్వారి నాగరాజు  గారు.

ఆయనే మరొకచోట “అపురూపమైనవేవీ ఈ కవితలలో పలకవు/చెక్కిళ్ళ మీద జారిన పాలచారికలలాంటి ఙ్ఞాపకాలనేమీ ఈ పదాలు పుక్కిట పట్టవు.” అని తన పదాల స్వభావాన్ని చెప్పుకుంటారు. కవి చెప్పుకున్న ఈ లక్షణాలతో “దిగంతాలకు విస్తరించిన కనుదోయి చూపు”లాంటి కవితనొకదాన్ని ఇక్కడ చూద్దాం;

 

అవ్వారి నాగరాజు కవిత “”ఒక రోజు ​గడవడం”

 

౧.ఎప్పటి లాగే ఉదయం :

 

నిర్ణయాలన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఎలా తారుమారవుతాయో ఆలోచిస్తూ ఉండగనే

చేజారి భళ్ళున ఎక్కడో బద్దలవుతుంది

ఊపిరి వెన్నులో గడ్డకట్టి

తీగలు
తెగిపోతూ మిగిలిన శబ్ధ స్తంభన ఒక్కటే

ఇక దేహమంతా ప్రేమలు లేవు

 

లేత రంగుల అల్లికతో గాఢంగా పెనవేసుకునే సంస్పందనల

ఉదయాస్తమయ జమిలి మేలిమి అనుభూతులు లేవు

సున్నితమైనవన్నీ ఒక్కొక్కటీ

రెక్కలు విరిగి -

 

ఈ క్షణం ఇది  మూలాల కుదుళ్ళను

తలకిందులు చేసి సుడివేగంతో ఎక్కడికో విసిరివేసే పెను ఉప్పెన

మనుషులు ఎందుకింత యాతన పడాలో

ఈ శాపాన్ని తలదాల్చి ఎన్నాళ్ళు ఇలా మోయాలో

 

౨. పగటి పూట:

 

ఈ దారులకు అలవాటయిన పాదాలు

ఎక్కడికెక్కడికో కొనిపోతూ

 

నువ్వు నడుస్తున్నప్పుడు ఎచటికో తెలియని నీ పయనాన్నీ నిన్నూ

అన్నీ తెలిసిన ఒక తల్లి, బిడ్డను తన  చేతులలోకి సుతారంగా తీసుకున్నట్టుగా

తన లోనికి, తన శరీరంలో శరీరంగా తనలోనికి తీసుకొని దారులన్నీ నీతో నడుస్తూ ఉన్నప్పుడు -

కాసేపు నువ్వు

 

వెక్కివెక్కి ఏడ్చే చంటి బిడ్డవు.

తెలియని దన్ను ఏదో  ఒక ఎరుకగా

నీలో నీకే పొటమరించిన తల్లి చన్నయినపుడు

నువ్వే ఒక ఓదార్పు మాటవు.

 

నీ చుట్టూ నువ్వే అనేక యుద్ధాలను అల్లుతూ,

ఉన్నవి  నీకు రెండు చేతులేనని  సమయానికి గుర్తురాక చివరకు వేసటపడీ,

అలసీ, నీ పైన నువ్వే గురి చూసుకొనే నిర్ధాక్షణ్యతవు

 

౩. రాత్రి:

 

ఉన్నది ఇక కేవలం అలసట

గుడ్డి దీపం వెలిగించిన ఒక గుహ-

నెత్తురు కరుడు కట్టి కొసలపై తడి ఆరని రాతి ఆయుధాల చీకటి కారడివి-

 

ఏ యుగమో తెలియదు

ఈ రాతిరికిక ఈ ఆదిమ మానవుడు నిదురించాలి

***

ఒకరోజు గడవడమంటే,

వేలాదిగా విరజిమ్మబడ్ద జీవితశకలాల్లోంచి ఒక ముక్క తనకు తానొక రూపాన్ని దిద్దుకోవడం. ఒక నిర్ధిష్టత లేకుండా అస్తవ్యస్త కోణాల్లో పదునుతేలిన అంచుల్ని సానపట్టి నునుపుతేలుతున్న గాజు ముక్కొకటి అద్దంలా మారే ప్రయత్నం. అటువంటి ఒకరోజు గడవడంలోని గమనింపు, గమనమూ, గగుర్పాటు అవ్వారి నాగరాజు  కవితలో వ్యూహాత్మకంగా కనపడతాయి.

మొదటగా ఉదయం- ఉదయాలన్నీ పదిలం కావు, మెలకువలన్నీ మేలుకొలుపులూ కావు. ఒక్కో పొద్దు ఎలా మొదలౌతుందంటే,  వేకువ సంరంభం తన బింబాన్ని చూపేలోపే చేజారి బద్ధలైన అద్దంలో ముక్కలైన  బలహీనపు నిర్ణయాల భ్రమలా భళ్ళున తెల్లారుతుంది. అప్పుడు ఊపిరి వెన్నులో గడ్డకట్టి / తీగలు తెగిపోతూ మిగిలిన శబ్ధ స్తంభన ఒక్కటే” మిగుల్తుంది. తెగిపోతున్న తీగల మధ్య శబ్ధం దిక్కుతోచక నిలిచిపోవడం ఒక దృశ్యంగానూ, శ్రవణానుభవంగానూ కూడా ఒకేసారి స్ఫురిస్తుంది. వెన్నులో జలదరింపు, వణుకు వల్ల ఊపిరి ఒక పదార్థంలా బరువుగా మారి గడ్దకట్టే సాంద్రతలో కవితలోని అనుభూతి తీవ్రమౌతుంది.

“లేత రంగుల అల్లికతో గాఢంగా పెనవేసుకునే సంస్పందనల /ఉదయాస్తమయ జమిలి మేలిమి అనుభూతులు లేవు”  ముదురురంగుల కలయికలా అధికారికంగా, దర్పంగా, కొన్నిసార్లు వెగటైన ఎబ్బెట్టుగా కాక లేతరంగుల పెనవేత కళ్లద్వారా ఊహలోకి అందించే అహ్లాదం సున్నితమైన. హృద్యమైన అనుభూతులని ప్రతిబింబిస్తుంది. అటువంటి ఇరుసంధ్యల కలనేతలోని జతని పొందలేని రంగువెలసినతనం నిద్ర లేచిన నిముషాల్లో నిరీహను నింపుతుంది. రెక్కలు విరిగి అసరా చేసుకున్న చెట్టుని పెనుఉప్పెనేదో కుదుళ్లతో పెకిలించి ఆచోటులో వేల యాతనల కొమ్మలేసే శాపాల విత్తనాన్ని వదిలిపోతుంది. లేతదనంతో గాఢతని స్ఫురింపజేయడంలో కవి సాహసమూ, ’సున్నితమైనవన్నీ రెక్కలు విరిగి’ అన్నప్పుడు ఎగరడం, ఊహించడం, కలలు కనడం వంటి సున్నితత్వపు లక్షణాలను వాక్యాల చాటున దాచిన నేర్పరితనమూ కనపడతాయి.

పగటిపూట –  “ఉన్నవి  నీకు రెండు చేతులేనని  సమయానికి గుర్తురాక చివరకు వేసటపడీ,“  అన్న పంక్తుల్లో పగలంతా తల పైకెత్తుకున్న పనులు, నిర్దాక్షిణ్యంగా తనపై తను మోపుకున్న పదింతల బరువుల లక్ష్యాలు మనిషిని సతమతం చెయ్యడ౦ తెలుస్తాయి. అలాంటి సమయాల్లో బుద్ధితో ప్రమేయం లేకుండా, ఆలోచనల్తో పొత్తు లేకుండా అలవాటు ప్రకారం పాదాలు నడుస్తూ ఉంటాయి. పాదాలకి నడక ఎలానో, దారులకి గమ్యం అలానే అనివార్యం అని తెలిసి, దింపుకోతరం కాని బరువుని మరో భుజానికి మార్చుకునే నెపంతో తెలియకుండానే వెక్కిక్కి ఏడుపు తనలోంచి తనకి వినపడినప్పుడు, కన్నీళ్లతో తెరిపిన పడ్ద వేదన కరిగిపోతూ ఒక ఓదార్పుమాటని వదిలిపోతుంది. “తెలియని దన్ను ఏదో  ఒక ఎరుకగా, నీలో నీకే పొటమరించిన తల్లి చన్నయినపుడు” అనడంలో ప్రకృతి సహజమైన బాసట, భరోసా మనిషి లోపలినుండే అవసరానుగుణంగా బయటికి రావడం అరుదైన ప్రతీక ద్వారా వ్యక్తమౌతుంది.

రాత్రి – రోజంతా గడిచి వెంట తెచ్చుకున్న అలసటనూ, వేసటనూ;  మాటలతో, వివరణతో, తర్కంతో  వదిలించుకోలేక  లోపలి రాపిడితో రాజీ ప్రయత్నంగా  కాస్త మసకనూ, మత్తూనూ ఎరగా వేసేందుకు రాత్రి వస్తుంది. చివరి మజిలీగా “గుడ్డి దీపం వెలిగించిన ఒక గుహ-“ స్వాగతిస్తుంది. గూడుని గుహగా భావించడం రాత్రి తాలూకూ ఆలోచనారహితమైన ఆదిమత్వాన్ని సూచిస్తుంది. నిజమనే నిప్పును నిద్ర నివురుగా కప్పేసి రాతి ఆయుధాల రాపిడిలోని రవ్వల దిశగా చూపు మలుపుతుంది. అడవితనాన్ని వదల్లేని అనాది అనాగరిక ప్రవృత్తేదో కొనలపై తడి ఆరని కటిక చీకట్లో కరుడుకడుతుంది.

(సారంగ మార్చ్ 2013)

Posted in తోకచుక్కలు- కవిత్వ వ్యాసాలు | వ్యాఖ్యానించండి

తిరిగి తిరిగి మొదటికే చేరే ప్రవాహంలా…!

నువ్వు ఒక మాట అంటావు, అది భలే బాగుంటుంది/మాట మీద కాసేపు నడుస్తావు ప్రత్యేకించి పనేం లేక – అలవోకగా, అలవాటుగా, అనాలోచితంగా అన్న చాలా మాటల్లోంచి బాగున్న మాటలని ఒకచోట పోగుచేస్తే, ఆ బాగున్న ఒక్కోమాట మీదా కాసేపు అదే పనిగా నిలిచిపోతే, అలా నిలిచి వెనక్కూ, ముందుకూ నడుస్తూ ఆ మాట తుదీమొదలూ తేల్చుకునేందుకు మొండికేస్తే; బహుశా, ఆ మొండి ప్రయత్నమే కవిత్వమౌతుంది కాబోలు. అలా నడుస్తూ, తిరుగుతూ ఎప్పటికో “ఏది బయల్దేరిన చోటు ద్రిమ్మరికి? అన్న అనుమానమొచ్చి సమాధానపరచుకునే ప్రయత్నమేమో కూడా కవిత్వం అనిపిస్తుంది హెచ్చార్కే గారి కవితలు చదువుతూ విస్మయంతో దారితప్పినప్పుడు.

హెచ్చార్కే గారి ఇటీవలి కవితల్లో తరచుగా ఆత్మాశ్రయ శూన్యం, బహుముఖాలైన ఏకాత్మ తిరిగి ఒకటిగా మూలాన్ని చేరుకునే ప్రయత్నం  కనిపిస్తున్నాయి. “నువ్వెప్పుడూ ఒక్కడివే /నీకు నివాస యోగ్యం నువ్వే, “ఎన్ని నేనులు కలిస్తే ఒకడు ఒకడవుతాడు? వంటి పంక్తులు చూసినప్పుడు ఈ కవితలు- ఏమీ లేకపోవడం గురించి కాదు, ఏమీ లేకపోవడం కూడా లేకపోవడం గురించి అనిపిస్తుంది. ఆ రాశిలోనిదే ఒక ఊహ ఇక్కడ;

నీటి ఊహ

రచన : హెచ్చార్కె

ఒక్కడివి వంతెన మీద
ఎవరూ రాని వెన్నెల వేళ
ఆ చివర అంటూ ఏమీ లేనట్టు అనంతంగా ఇనుప స్తంభాలు
స్తంభాల మీద ఆకాశంలో ఊగుతున్నట్లున్న అర్థ వలయాలు

ఒక ఊహ
నీరై ప్రవహిస్తుంది. జ్ఞాపకాన్ని దాటి ఆవలికి దూకే ప్రయత్నంలో
తన మీంచి తాను పొర్లుతుంది. గోధుమ రంగు కుక్కపిల్లల ఆట.

నీరు కాదు ఊహ
కలల పాపాయి పడిపోకుండా పక్కల్లో అమ్మ సర్దిన పొత్తిలి మడతలు
కొన్ని విరామ చిహ్నాలు; అంతే, ఏమీ లేదు
ఏమీ లేదనడమంటే పూర్తిగా అర్థమయ్యేదేదీ లేదని. ఏం, లేకపోతేనేం,
చెయ్యి ఉంది, కాలు ఉంది, దూరం ఉంది, భయం ఉంది, కోరికలున్నాయి;
ఆగమని కాదు; అపేసేంత దిగులొద్దని, ఆదమరిచేంత సంతోషం వద్దని

ఒక్కడివే వంతెన మీద
నీ కోసం నువ్వు ఎదురు చూస్తూ
రావలసి వున్న నిన్ను ఆడపిల్లను చేసి అందమైన అమ్మాయి పేరు పెట్టి
ఆమె కాదనడానికి వీల్లేని ప్రేమకు రాయాల్సి వున్న పాటకు రాగం కట్టుకుని
పాడాలనుకుని

ఎప్పటికీ రాని నీ చేతికి పులి నోట్లో విసరాల్సిన ఖడ్గమొకటి సంధించి
నీ నుంచి నీకు తగిన సమాచారం అందాక చివరి యద్ధానికి వ్యూహ రచన
చేద్దామని; ఇది కాకుంటే ఇంకొకటి, లేదా మరొకటి చేద్దామని
స్తంభాలలో, అర్థవలయాలలో, నీళ్లలో నువ్వొక స్తంభమై, వలయమై, నీరై

——————————————————————————————————————-

  నీటి అద్దంలో వెన్నెల ఊహ, వెన్నెల నదిలో నీటినీడల నిరీహగా ఈ కవిత మొదలెట్టగానే ఒక స్పష్టమైన దృశ్యం సాక్షాత్కరించింది. ఆద్యంతాలు తోచని నిలువెత్తు ఏకాకితనం, ఎదురుచూడ్దం మర్చిపోయిన ఇనుపస్తంభాల వంతెనపై నిల్చుని కనపడుతుంది. నది తలెత్తి చూసినప్పుడు తనలో కదిలే నీడలకు ఆకాశంలో కదలని జాడలు బింబాలవుతాయి. అందుకే అర్ధవలయాలు ఊగుతున్నట్టుగా ఉంటాయి.

ఊహలకి నిలకడ తెలీదు. నీటిలాగా నిరంతర ప్రవాహమే వాటి స్వభావం. ప్రవహిస్తూ, తన దారిలో దాటుతున్న ప్రతీదాన్నీ కలుపుకుంటూ, కలుపుకున్న ప్రతిసారీ గమనానికి లొంగని కొన్ని జ్ఞాపకాల్ని దాటే ప్రయత్నంలో,  తన చుట్టూ తాను సుడులుగా, తనపైనుంచి  తాను ఆవలికి దూకటానికి మరింతబలాన్ని తనలోంచే బయటికి తెచ్చుకునే నీటిలాంటి ఊహలు, ఆటల్లాంటి ఊహలు, కలల వేటలాంటి ఊహలు. ఈ స్వభావాన్నే కవితలో ఇలా చెబుతారు- ఒక ఊహ నీరై ప్రవహిస్తుంది. జ్ఞాపకాన్ని దాటి ఆవలికి దూకే ప్రయత్నంలోతన మీంచి తాను పొర్లుతుంది. గోధుమ రంగు కుక్కపిల్లల ఆట.” గోధుమరంగు కుక్కపిల్లలు పొర్లుతున్న దృశ్యం అంతకుముందున్న పదాల్ని ఉన్నఫళాన చిత్రాలుగా రూపుకడుతుంది. జ్ఞాపకాలు పొర్లే అమూర్త భావనని కళ్ల ద్వారా అర్థం చేసుకోవడాన్ని అలవాటు చేస్తుంది.

కేవలం ఊహించడంలో ఏముంది? ఆశలు దొర్లి కిందపడకుండా ఒక అడ్డు, గుట్టలుగా పోగుపడే నిరంతర నిజజీవిత వాక్యాల మధ్య కాస్త తెరిపి. ఈ భావాన్నే ఇలా అంటారు “కలల పాపాయి పడిపోకుండా పక్కల్లో అమ్మ సర్దిన పొత్తిలి మడతలు/కొన్ని విరామ చిహ్నాలు; అంతే, ఏమీ లేదు.” చుట్టుతా వస్తుసంచయం, కోలాహలం; తన నిలువెల్లా తన శరీరమే ఆక్రమించి శూన్యం కేవలం ఒక భావనగా మిగుల్తుంది. ఏమీ లేకపోవడమనే బరువుని దింపుకోడానికి మరేచోటూ దొరకదు. అసలు లేకపోవడమంటే ఏమీ లేదని కాదు- ఉండక తప్పనివి, ఉండాలని అనుకోనివీ, ఉన్నా నిజమవ్వనివి కొన్ని భయాలు, సందేహాలూ, కోరికలూ ఉన్నాయనే, అవి ఉండటం వల్లే మరేమీ లేకుండా చేస్తున్నాయనే! అందుకే హెచ్చరించవలసి వస్తుంది- “ఆగమని కాదు; అపేసేంత దిగులొద్దని, ఆదమరిచేంత సంతోషం వద్దని” అంటూ…

ఎదురుచూస్తుంటాడు మనిషి తానే మరొకరైన ఒక ఆకారం కోసం, తనని సంపూర్ణం చేసే ఏదో అస్తిత్వం బయటినుంచి వచ్చి కలవడం కోసం. ఆశనిరాశల మధ్య వంతెనపైన, అనంతంగా కనపడే వాస్తవపు ఇనపస్తంభాల ఆవల, ఏముందో తెలీని చోటుని దాటుకుని మరో ప్రకృతిగా తనని చేరే ఆహ్లాదం కోసం. ఎప్పుడుందో తెలీని, బహుశా ఎప్పటికీ ఉండబోని ఒక జీవన సాఫల్య సమాగమం కోసం ఎదురు చూస్తుంటాడు. ఆ సమయాన్ని కోల్పోయే ఏ ఒక్క అవకాశమూ తలెత్తకుండా జాగ్రత్త పడుతూ ఆమె కాదనడానికి వీల్లేని ప్రేమకు రాయాల్సి వున్న పాటకు రాగం కట్టుకుని పాడాలనుకుని”  లెక్ఖించకూడనన్ని అలాపనలు సాధన చేస్తుంటాడు.

ఎదురుచూడ్దమే కాదు, సర్వసన్నద్ధంగా ఉంటాడు తనతో తనకి రాబోయే యుద్ధాలకోసం. ఏవో ఊహించలేని సంఘర్షణల్లో గెలవడానికి ఎత్తుగడలో భాగంగా ఆలోచనల్ని, ముందస్తు జాగ్రత్తనీ ఆయుధాలుగా చేత పట్టుకుని తయారుగా ఉంటాడు ఎప్పటికీ రాని నీ చేతికి పులి నోట్లో విసరాల్సిన ఖడ్గమొకటి సంధించి”. తానే నీరుగా తిరిగి తిరిగి మొదటికే చేరే ప్రవాహంలా, తుదీ మొదలూ లేని వృత్తంలా, చివరికి తనకి తానొక ఊహగా, తన అస్తిత్వానికి శూన్యానువాదంగా, లోపలి ఖాళీని వంతెనలు, స్తంభాలు, వలయాలుగా దర్శించుకుంటూ ఉంటాడు.

—-*—-

(సారంగ ఏప్రిల్ 2013)

Posted in తోకచుక్కలు- కవిత్వ వ్యాసాలు | వ్యాఖ్యానించండి

నేను ముందే చెప్పలేదూ?

“చీరండలు కొన్ని ళూ అని పాడుకుంటున్నాయి. ఎవరైనా వింటారని కాదు అవి చీరండలు, అలా పాడుకుంటాయి.” ఎలదోట వంపుల్ని వెన్నెల వెలిగించే వేళల్లో తోవ కడాకూ ఏటూ తోచనితనాల్ని సాగతీసుకుంటూ పాడుతుంటాయి. దేవుడామని లేచి దేశాలంట పోయి అట్నుండి పిలుపు
ఇట్నుండి కబురు  లేక నీమాన్నువ్వు నా మాన్నేను ఎన్నాళ్లో బతికేసి చెల్లిపోయిన క్షణాలు
చెప్పడానికి వెనక్కి కాళ్ళీడ్చుకు వచ్చినప్పుడు, అప్పుడు నీలోంచి గాలి పాడే చీరండల పాటలాంటిదే కనకప్రసాద్ గారి కవిత్వం. ఆయన కవితలు, అనువాదానికి ఎంచుకున్న కవితలు చరణానికొకటిగా కాళ్లు ముడుచుకుని గొంతు కూచున్న కథల్లా ఉంటాయి. అర్ధాల కోసం పలకరిస్తే “చెప్తుంటె మీక్కాదు? పల్లకుండండీ!” అని తిరిగి వాటి పాటికి అవి సర్దుకుంటాయి. అలా సర్దుకుకూచుని దిక్కుల్లోకి చూస్తూ గుబులెత్తిన ఒక కవిత ఇక్కడ.

నాకే గనక తెలిస్తే

రచన : కనకప్రసాద్

నీకు అవేళే చెప్పేను కానా అంటుంది కాలం,
మనం చెల్లించవలిసింది వెల ఒక్క తనకే తెలిసి తెలిసీ,
తన మాను తానూ బిగదీసుకుంటుంది వగలాడి కాలం;

నాకే గనక తెలిస్తే నీకు నిలబెట్టి చెప్తానులే.
కోణంగి చేష్టలకి బిక్కచచ్చిపోయే రోజు వస్తే,
గాయకుల పాటలకి కంకటిల్లిపోయే రోజు వస్తే,
పండుగ పూటా ఊళ్ళో పదుగురం కలిసి ఏడిస్తే
నీకు ముందరే చెప్పేను కదవై అని మిన్నకుంటుంది కాలం.

జాతకాలు చెప్పవలసిన అదృష్టాలు లేవు,
పాతకాలు చెయ్యకూడని ఆదర్శాలు లేవు,
ఐనా అలవి కానంతగా నిన్ను ప్రేమిస్తున్నాను కనక
నాకే గనక తెలిస్తే నిన్ను వెతుక్కుని వెతుక్కుని ఎదురొచ్చి …

వీచే గాలులు ఎక్కణ్ణించి రేగి వస్తాయో,
పూచే పువ్వులు ఎవ్వర్నడిగి వీగి పోతాయో,
ఆకులు రాలే కారణాలు ఏమో అంటే
నీకు అవేళే చెప్పేను విన్నా? అని సణుక్కుంటుంది కాలం.

రోజాలకు నిజంగా పెరగాలనే ఉందేమో,
కన్ను కలకాలం కనిపిద్దామనే అనుకుందేమో,
ఏమో ఋతువులు చావని దేశం ఒకటి ఉందేమో,
నాకే గనక తెలిస్తే చిటాఁమని నిన్ను నిద్దర్లేపి చెవిలోకి …

కొదమ సింహాలు దడుసుకుని తడబాటుపడి దౌడు తీస్తే,
సెలయేళ్ళు మొనగాళ్ళు బెదరిపడి వెనుదిరిగిపోతే,
నీకెప్పుడో చెప్పేను కదమ్మా అని తప్పుకుంటుందా కాలం?
నాకే గనక తెలిస్తే లెగిసొచ్చి కట్టి కావిలించుకుని నీకు బెదరు.

(Inspiration: If I could Tell You by W. H. Auden)

వ్యాఖ్యానం
ఫలితాలొచ్చే వరకూ ప్రయత్నాల్ని, అనుభవాలుగా ఋజువయ్యేవరకూ ఆలోచనల్నీ నమ్మలేని మనుషులకి కాలమే చొరవ తీసుకుని ఏవో దారులు చూపుతుంది. ఆనక అడగా పెట్టకుండా తోచినవైపుకి నెట్టి నీ బాధలు నువ్వు పడమంటుంది. ఎక్కడో ఏదో మలుపులో ’మన బేరం మర్చిపోయావా?’ అని నిలదీసి నిలువుదోపిడీ చేసుకుపోతుంది; ఏమెరగనట్టు మళ్ళీ దారి చివర నక్కి ’ప్రయాణం బాగా అయిందా?’ అని వగలమారిగా పలకరిస్తుంది. “మనం చెల్లించవలిసింది వెల ఒక్క తనకే తెలిసి తెలిసీ, తన మాను తానూ బిగదీసుకుంటుంది.”
రాయీ రాయీ రాజుకునే రోహిణి కార్తెలో ఆకతాయిగా ఎవరో విసిరి పారేసిన చుట్టపీక తాటాకు పాకల మీదగా గడ్డివాములకు తగులుకుని ఊరి ఉసురు తీసుకున్నప్పుడు, పండగ కదాని పొంగించిన పాలకుండల్ని చూసుకుని తలలు బాదుకు ఏడ్చే జనాన్ని చూసి ఏమంటుంది కాలం? నిన్న సాయంత్రం మీరంతా పరాచికాలాడుకుంటూ ఇళ్లకి తిరిగొచ్చేప్పుడు వేపచెట్ల వెర్రిగాలిలో వెంపర్లాడి “నీకు ముందరే చెప్పేను కదవై” – అనదా? “పండుగ పూటా ఊళ్ళో పదుగురం కలిసి ఏడిస్తే”  అప్పటిదాకా అక్కడ కలియ తిరిగే సరదాలూ, సంగీతాలు బిత్తరపోయి వణుకుతూ ఏటో పారిపోవూ?

చిలకజోస్యాల్నీ, చేతిగీతల్నీ చెరిపేసే హీన చరిత్రల్లో “పాతకాలు చెయ్యకూడని ఆదర్శాలు“ ఉండవని తెలిసీ ఉగ్గబట్టలేని ప్రేమతో, ఊరుకోనివ్వని తపనతో ఎన్ని రహస్యాల్ని ముందే చెప్పేస్తుంది కాలం? అది చెప్పలేనప్పుడు మొహమాటపెట్టి ఎవర్తోనో చెప్పిస్తుంది. తీరని కోరికల బరువుని మోసే సువాసన పూల తొడిమలకి వేలాడి ఎందుకిలా రేకలు రాలుస్తుందో అని అనుమానపడ్దప్పుడు, ఇంకా పండని ఆకుల్ని ఈదురుగాలి కొమ్మల పొత్తిళ్లలోంచి అదాటుగా ఎగరేసుకు పోయినప్పుడూ “నీకు అవేళే చెప్పేను విన్నా? అని సణుక్కుంటుంది.”
ఎదిగే మొక్కా, మొలిచిన ఆశా, మొగ్గ వేసిన తొడిమా పెరగాలనీ, పూర్తి రూపం సంతరించుకుని పరిపూర్ణమవ్వాలని నిజంగానే అనుకుంటాయేమో! చూపులు దృశ్యాలతో ఆగిపోకూడదనీ, కలలు కళ్ల వెనకే నిలిచిపోకూడదనీ, నడక ఎదుర్రాయి తగిలి మరలిపోకూడదనీ గట్టిగానే కోరుకుంటాయేమో! మరో కాలం రాగానే తీగలోపలికి ముడుచుకునే సమయంలో మల్లపూలు “ఏమో ఋతువులు చావని దేశం ఒకటి ఉందేమో” అని ఆశపడతాయేమో!

బూచాణ్ణి చూసి బెదిరిపోయే పసిపిల్లలాట కాదు. గుహ లోపలి గాండ్రింపులకు బెంగటిల్లే భీత హరిణాలూ కాదు. భయవిహ్వలత నలువైపులా విషప్పొగలా కమ్ముకుని యోధానుయోధుల్ని సైతం బెంబేలెత్తించే రణన్నినాదాలు మార్మోగి “కొదమ సింహాలు దడుసుకుని తడబాటుపడి దౌడు తీస్తే” ఆ భీభత్స నేపథ్యం లో నివ్వెరపోయిన సెలయేళ్ళు వెనక్కి వెనక్కి ఏ రాళ్లలోకో, కొండల్లోకో, మొదటిసారి ప్రమాద సూచనలు పొడచూపిన ఏ మూలాల్లోకో పరిగెట్టి గడ్దకట్టి నిలిచినచోట “నీకెప్పుడో చెప్పేను కదమ్మా అని తప్పుకుంటుందా కాలం?”

కాలంలాగే కవీ చెబుతాడు నిద్దర్లోని నిప్పుమండి దోసిట్లోకి రాల్చిన నివురులో ఏ కథలు రాజుకుంటాయో, కాలాలు మారని ఒకచోట గాలివాసన పట్టుకుని వెళితే ఎదురయ్యే మట్టిబాట ఏదో! ఆ చెప్పడమూ ఎలా చెబుతాడు? నువ్వెటెళ్తావో వెతికి వెతికి, దారి కాచి,  అలవి కాని ప్రేమతో నిలబెట్టేసి మరీ. ఒకవేళ నువ్వా దారంట వెళ్లకపోతే, తోవ తోచక ఏ చెట్టుకిందో తెలీనితనపు బద్ధకంతో కునుకేస్తే నిద్దర్లేపి చిటామని చెవిలో అరిచి మరీ తనకి తెలిసినంతా దాచకుండా చెప్పేస్తాడు. ఆనక రేపెప్పుడో అంతా అల్లకల్లోలమై నువ్వు భోరుమంటే “లెగిసొచ్చి కట్టి కావిలించుకుని నీకు బెదరు” పోయేదాకా వదలకుండా తోడుండి మరీ వెళతాడు.

(సారంగ మే 2013 )

Posted in తోకచుక్కలు- కవిత్వ వ్యాసాలు | వ్యాఖ్యానించండి

అంత నిజాన్నీ ఇవ్వకు

నేనడిగే ప్రశ్నలన్నిటినీ వినకు. అనుమానాల వంకతో బుకాయించే వీల్లేకుండా చేసే సమాధానాలు నీకు తెలిసినా చెప్పకు. ’నేనంటే నీకు అయిష్టం కదా? లోకంతో మననిలా కట్టిపడిసేది ఇంకా మిగిలున్న మన పాత్రల నటన మాత్రమే కదా?’  అని మాట తూలిన ఆ ఉన్మాద సమయాల్లో; ఇన్ని యుగాల బట్టీ ఎవరెవరో ఎవరెవర్నో అడక్కుండానే వదిలేసి వెళ్ళిపోయిన ప్రశ్నలన్నిట్నీ, ఒకవేళ అడిగానే అనుకో! విననట్టు ఉండిపో, ’అవున’ని నీకు ఎంత నిక్కచ్చిగా తెలిసినా సరే చెప్పావంటే నామీద ఒట్టే!

అవును భయమే, అడక్కముందే అన్ని నిజాల్నీ ఇచ్చేసేవాళ్లంటే! కాస్త వెలుతురు కావాలంటే ఆకాశాన్ని ఉదారంగా మన దోసిట్లోకి విసిరేసేవాళ్లంటే. అందుకే కాబోలు “నేను పక్షి కోసం ఎదురు చూస్తున్న పంజరాన్ని” అన్న కాఫ్కా గొంతుక వినబడుతూనే ’నాకిదంతా ఇవ్వొద్ద’నే పెనుగులాట త్రిపుర కవిత్వంలో మెలితిరిగింది. “అతను మిగతా అందరివాళ్లలాగే ఉంటాడు/కాకపోతే అతని కళ్ళు ఒక రకంగా చూస్తుంటాయ్/అంతకంటే మరేం లేదు.” అని సర్ది చెప్పుకోడానికి చేసిన ప్రయత్నంలా ఉంటాయి త్రిపుర కాఫ్కా కవితలు. “నీకో నిర్ణీతమైన వస్తువు కావాలనుకుంటే నువ్వో ఖచ్చితమైన మనిషివవ్వాలి. నువ్వా మనిషిగా తయారయ్యాక  నీకా వస్తువెలానూ అవసరం ఉండదు.” అన్న జెన్ తాత్వికతలోని శున్యార్ధపు నిశ్శబ్ధమూ; ఆలోచిస్తుండటమూ, ఆలోచిస్తున్నట్టూ నటించడమూ ఒకటేననే కవి ఆరితేరినతనమూ ఉన్న కవితొకటి ఇక్కడ;

ఓ కాఫ్కా బర్నింగ్ థీం

 

పళ్లమధ్య ఓ సిగరెట్టుంచుకుని

ఓ మోస్తరుగా అలసిన నీ మనస్సు తలుపుల్ని అరమూసి

నాలుగు గోడల్నీ ఓసారి ఖాళీ కళ్లతో చూసి

నీ దహన సంస్కారాన్ని ఇప్పుడు జాగ్రత్తగా చూస్తున్నావ్

 

చుట్టూ లోపలా చేరిన తొక్కూ తొటారం అంతటికీ

నిప్పంటించి మంటపెట్టి

ఖాళీ గదిలో వున్న నువ్వు

ఒక విసుగు అంచు నవ్వు సగం నవ్వి

ఏకాంతపు కారణం స్పష్టంగా తెలియని నిరాశని

ఒక పొగ వలయంగా గాలిలోకి వదిలేశావ్

 

ఆ మంటలో కాలుతూ అంతా నువ్వే

పొగలోంచి సగం మాడిన ఎగిరే కాగితపు ముక్కల్లాగా

నీ అస్థిరత్వపు తునకల్లాగా

ఓ సీతాకోక చిలుక హఠాత్ చపలత్వపు ఎగురుళ్ళులా

 

కాని నువ్వు వాటికి నిజంగా నువ్వు కాని లాగా

నువ్వు అందరికీనూ ఎవరికేనానూ అనేలాగా

 

చచ్చిపోయిన కాఫ్కా అద్దెగది లోని

యిటుకల్ని వీధిలోకి

ఒకటీ ఒకటీ విసిరి

వేలం వేసి అమ్మినట్లుగా

అంతా అస్థిరంగా ఖాళీగా వేడిగా

దిశలేని ఎగురుడుగా

ఒక మంటగా.

—–**——

tripura

వ్యాఖ్యానం

శ్రద్ధగా చదువుతున్న పుస్తకాన్ని అకారణంగా పక్కన పెట్టేసి అన్నాళ్ళూ కుర్చీలకి పట్టిన దుమ్మునంతా దులిపేసి, అద్దాలమీది మరకలు తుడిచేశాక ఇక పుస్తకమూ, ఆలోచనా అనవసరం అనిపించే సందర్భాలుంటాయి. ఇక చెయ్యవలసింది దులపడమూ, శుభ్రం చెయ్యడమూ, సిద్ధం చేసుకోవడమూ తప్ప చదవడానికేం లేదని అప్పటికప్పుడే తేలిపోయే సమయాలొస్తాయి. అప్పుడు మనసు తలుపుల్ని సగం తెరిచేసరికి ముంచుకొచ్చిన అలసటో, మిగతా సగాన్ని తెరవనియ్యకుండా ఆజన్మాంతమూ పడ్డ అవస్థో తేలకుండానే, అప్పటిదాకా ఉంటున్న దేహపుగదిలోని “నాలుగు గోడల్నీ ఓసారి ఖాళీ కళ్లతో చూసి” ఒక నిష్క్రమణకు సన్నాహం మొదలౌతుంది.

కూడబెట్టటమూ, పోగుచెయ్యడమూ తలచుకుని అప్పటిదాకా గర్వంతో నవ్వుకున్న నవ్వు కాస్తా విసుగు స్వరంలో అంతమౌతుంది. తెలుసుకున్నవీ, నేర్చుకున్నట్టు నటించినవీ అన్నీ పేరుకుపోయి అస్తిత్వ రాహిత్యాన్ని దాదాపు అసాధ్యం చేస్తుంటాయి. తేలిగ్గా నవ్వుతూ, నడుస్తూ ఖాళీ చేతులూపుకుంటూ వెళ్ళిపోవాలంటే ఇన్నాళ్ళూ అవిరామంగా మేట వేసుకున్నదాన్నంతా, వెలుగుతున్న సిగరెట్టు మొనతో నిర్మోహంగా అంటించేసి “ఏకాంతపు కారణం స్పష్టంగా తెలియని నిరాశని/ఒక పొగ వలయంగా గాలిలోకి”  వదిలేయక తప్పదప్పుడు.

నిలకడలేనిదీ, నిలవలేనిదీ అంతా కరిగిపోయాక, బరువులేనివన్నీ గాలివాటున తేలిపోయాక, ఉలిపిరి కాగితాల్ని ఊదారంగు మంట మసిచేసి వదిలాక మిగిలిపోయే అక్షరాలు, ఊహలు ఎవెర్నుండి ఎవరిపైకో “ఓ సీతాకోక చిలుక హఠాత్ చపలత్వపు ఎగురుళ్ళులా” వెళ్ళి వాలిపోతాయి. ఆ ముగిసిపోయిన అస్థిరత్వం ముక్కలుగా, నీలోపల గతించిన  నీలాటి మరికొందరుగా, మరికొందరిలో ఇంకా మిగిలిపోయిన నీ ఆనవాళ్ళుగా, నువ్వొకప్పుడు ఉండి వదిలిపోయిన మరకగా, ఎప్పటికీ లోకంనుండి తుడిచెయ్యలేని చరిత్ర గుర్తుగా మిగలక తప్పదు.

వీలునామాల్లో చేరని విలువలేని వస్తువులు, ప్రచురించడానికి ఇష్టపడని డైరీలూ మాత్రమే వదిలేసి, మౌనంగా రాసుకోవడం తప్ప మరేం చేతగానితనానికి క్షమాపణలు కూడా చెప్పకుండా, నిర్లక్ష్యంగా తెల్లవారు ఝాము నిద్రలోంచి నడుచుకుంటూ నిశ్శబ్ధంగా వెళ్ళిపోతాడు రచయిత. రేపటి తరాల్లో ఎవరికో ఇతను వదిలెళ్ళిన తలరాతలు ఆ ఖాళీ గదిలో అదృశ్యంగా “దిశలేని ఎగురుడుగా/ఒక మంటగా” కదులుతుంటాయి.

——*—–

(సారంగ జూన్ 2013 సంచికలో)

Posted in తోకచుక్కలు- కవిత్వ వ్యాసాలు | వ్యాఖ్యానించండి

అగరుపొగల వెచ్చలి

గుండెపొదిలోని శీతాంశుశరాలని చూసి జ్ఞాపకాల పక్షులు బెదురుతూ వచ్చి ఓ వరసలో కూర్చున్నప్పుడు-   చీలిన చంద్రబింబాల్లాంటి తన అక్షరాల అరచేతుల్లోని మబ్బు పింజలతో వాటికి నుదురు తుడుస్తాడు కవి.

అన్నిటికన్నా భాషే ఎక్కువగా బాధించిందని అశ్రురహిత దుఃఖంతో లోలోకాలుగా ఊగిపోతుంటాడు. “నీతో ప్రత్యేకంగా మాట్లాడటం నీకే కాదు నాకు కూడా శిక్షే, ఐనా నాలో ఎవరు ఆమెకు దాసోహమయ్యారో తేల్చుకోవాలి, గులాబియానంలో వెళ్ళిపోతున్న హేమంతానికి పుప్పొడి దప్పిక తీర్చిమరీ పంపాలి” అంటూ కొలనుకీ, ఏరుకీ నచ్చజెప్పి, జలజలా అవి దారికడ్డు తప్పుకున్నాక “రెప్పలకింద దాచుకున్న రెండు పావురాల్నుండీ ఇక రహదారులేవీ తప్పించుకోలేవు, అందుకేగా ఒక్క కళ్ల కోసం ఈ సమస్త దేహాన్నీ మోస్తూ తిరుగుతున్నది.” అనుకుంటూ వివశత్వాన్ని నిభాయించుకుంటాడు.

 

పసునూరు  శ్రీధర్ గారిలోని కవి “కొలనులోకి చేతులు జొనపకు పొద్దున్నే/అద్దం ముక్కలు గుచ్చుకుంటాయి” అని ఎవరో చెప్పగా విని మరో దారి లేక తన చుట్టూరా గాలిని వృత్తంగా తెగ్గోసి ఇక స్పృశించడానికేం లేదు అంతా స్పర్శాలోలత్వమే అనే నమ్మకం కుదిరాక, గిరులమీంచి దూకే భీకర ప్రవాహంలా కాక మోహపు పెదాల్ని తడిపే నాలుగైదు వానచినుకులుగా కవిత్వాన్ని చిలకరిస్తారు. ఆ వానలో కురిసిన అనేకవచనాల్లోని ఒక కవిత్వపు చినుకుని ఇక్కడ కొనగోటితో మీటుకుందాం!

 

మాయాదర్పణం

కన్రెమ్మల మీద వాలి

వడ్రంగిపిట్ట కోనేట్లో నీటిని చిలకరిస్తూ ఉంటుంది

ద్రవ వృత్తాలు ఒక కేంద్రం నుండి

వీడ్కోలు తీసుకున్నట్టుగా మభ్యపెడతాయి-

చీకటి కొమ్మకు వేలాడిన

దేహపంజరంలోకి

పొగవెన్నెలలా చొరబడిన పక్షి

తెరుచుకునే ఉన్న గవాక్షాల వంక కన్నెత్తైనా చూడదు!

వాక్య సర్ప పరిష్వంగంలో

చేతులు రెండూ వెనక్కి చుట్టుకుపోతాయి

రాత్రిని రెండు ముక్కలు చేసిన

దుప్పటి కిందే విశ్వమంత రాత్రి-

బయట చిన్ని శకలమొక్కటే

కాలిన కాగితంలా మబ్బుల మీంచి

దొర్లుతూ పోతుందనుకుంటా!

రావిచెట్టు గాలొక్కతే తురాయి శిరస్సును

జోకొట్టే ప్రయత్నం చేస్తూ ఉంటుంది-

ఒక తులాదండ భారంతో

భూమి తన చుట్టూ తాను తిరుగుతూనే ఉంటుంది

మాయాదర్పణమై కోనేరు

మాంత్రికుడినే పాత్రను చేస్తుంది!

వెలుగురేకలు వెదజల్లబడిందాకా

స్వీయబంధనంలో పక్షి

తలమునకలవుతూనే ఉంటుంది-

***

 

వర్షధారకీ కోనేటి అలకీ మధ్య చినుకుల కప్పగంతులు, పిట్ట ముక్కుకీ చెట్టు బెరడుకీ మధ్య పుట్టే టకటక శబ్దం, గులకరాయి కదలికకీ నీటి నిద్రకీ మధ్య కలల్లాగా వలయాలు- మాయేనా?

దృశ్యాలపై మెత్తగా మూత పెట్టే పూరెమ్మల్లాంటి కనురెప్పలూ, చిప్పిల్లిన తుంపరని పైన చల్లుకునీ తడవని తామరాకులు, ఆకుకదలికల సడిలో రాలిపడే పక్షి ఈకలూ- దర్పణాలా?

ఆలోచనలు ఒక మూలం దగ్గర మొదలై వేటికవి సుడులుగా తిరిగి, కన్నీళ్ళూ వేదనా ఒక ఘటనలోంచి ఊరి బయటపడక లోలోపల ఆర్తితో లుంగలు చుట్టుకుంటూ “ద్రవ వృత్తాలు ఒక కేంద్రం నుండి వీడ్కోలు తీసుకున్నట్టుగా మభ్యపెడతాయి.” లాంతరు చిమ్నీ లోపలివైపు మంచు ఆవిరి తుడిచి ఒత్తి అంటించిన కాసేపటికి మెల్లగా వెలుతురూ, సెగ పరచుకునే వ్యవధిలో చల్లటి స్తబ్ధత కరిగిపోయి, చేతన మిణుకుమనే రెక్కలను పంజరపు గదినిండా చాపుకుని వ్యాపించి “తెరుచుకునే ఉన్న గవాక్షాల వంక కన్నెత్తైనా చూడదు”.

sridhar

పెగలని పదాలు లోలోపల ఒకదానికొకటి అల్లుకుని చిక్కుపడిపోగా, తెమిలిన వాక్యాలు, అనేసిన మాటలు, చెప్పేసిన పంక్తులు బయటికొచ్చెయ్యడం వల్ల పరిపూర్ణమయిన బలంతో వక్తను పెడరెక్కలు విరిచి కట్టి పెనవేస్తాయి.  చేతుల ప్రమేయం లేక, చేతలుడిగి  మాట్లాడ్దం తప్ప మరేం చెయ్యలేని నిస్సహాయత ఆ బంధనం పొడుగునా పామై జలదరింపజేస్తుంది. ఆ స్థితినే కాబోలు “వాక్య సర్ప పరిష్వంగం” గా భావించి అప్రమత్తుడవుతాడు కవి.

రాత్రివేళ లోకంలోని చీకటంతా దుప్పటి కిందా, కళ్ల వెనకా చిక్కనై మిగిలిపోయిన ఏ కాస్త ముక్కో పల్చగా గది బయటి వెన్నెలకింద గాఢత కోల్పోయి లేతరంగుగా “కాలిన కాగితంలా మబ్బుల మీంచి” తేలుతూ ఉన్న సమయం. ఊరంతా సద్దుమణిగి జోగుతున్నప్పుడు కాపలాగా ఒక్క రావిచెట్టు ఆకుచప్పుళ్ల అడుగులతో పహారా కాస్తూ  నిద్రపట్టని ఏ ఒంటరి పిట్ట తలనో గాలి వేళ్లతో మెత్తగా నిమురుతుంది.

త్రాసులో పైకి లేచిన వైపుని విశ్వాన్ని ఆవరించుకున్న శూన్యానికి వదిలేసి, బరువెక్కిన వైపు మాత్రం తనవంతుగా తీసుకున్న భూమి కుంగిపోకుండా తులాదండ న్యాయం కోసం తన చుట్టూ తాను తిరుగుతూ ఉంటుంది. ఎప్పుడూ అద్దంలా ప్రతిబింబాల్ని చూపే కోనేటికి నీడల్ని మోసి విసుగొచ్చిందేమో!  ఒక మాయగా, అనూహ్యంగా తానొక నీటిబొట్టుగా మారిపోయి ఒడ్డుపై నడుస్తున్న మనిషి కంటిపాపల్లో దాక్కుంటుంది. అలాంటప్పుడు “మాయాదర్పణమై కోనేరు మాంత్రికుడినే పాత్రను చేస్తుంది!” అని ఊహించడం ఒట్టి ప్రేలాపన కాదు.

“చీకటి కొమ్మకు వేలాడిన దేహపంజరంలోకి పొగవెన్నెలలా చొరబడిన పక్షి” తిరిగి తెల్లవారు ఝామున వెలుతురు కిరణాలుగా, రెమ్మలుగా, గింజలుగా అన్ని దిక్కుల నుండీ వెదజల్లబడటం చూసి తన రెక్కల దుప్పటిలో చుట్టేసుకున్న దేహాన్ని బంధవిముక్తం చేసి బయటికి ఎగరవేస్తుంది.

(సారంగ ఆగస్టు 2013 లో ప్రచురితం)

Posted in తోకచుక్కలు- కవిత్వ వ్యాసాలు | 1 వ్యాఖ్య

కలలు కావాలి జీవితం దున్నడానికి…!

“కళ్ళు తుడుస్తాయి కమలాలు వికసిస్తాయి మెదిలితే చాలు నీ నామాక్షరాలు పెదవులమీద భ్రమరాల్లా”- కవిత్వాన్ని ఒక ఉత్సవంగా పాడుకునే గజల్ సంస్కృతిని అమితంగా ఆరాధించే గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ గారి వాక్యాల్లో ఆ సౌకుమార్యం, అత్తరు సౌరభాల సంగీతం గుభాళిస్తూ ఉంటాయి. వసంతం వాసనేస్తే ఉండబట్టలేని నవకోకిలలా జీవన తరుశాఖల్లో తియ్యని రాగాల్ని ఒలకడమే ఈయన కవిత్వ లక్షణంగా కనపడుతుంది. పువ్వునీ శిల్పాన్నీ దారంతో కలిపి ఇల్లు అల్లుకునే సాలెపురుగు లోని ప్రజ్ఞ ఈయన కవితా వైవిధ్యంలో గోచరిస్తుంది.

నిశ్శబ్ధమైన తోట మానసిక ఆవరణంగా, అక్కడి కొమ్మలపైని పక్షి పాడుకునే పాటలు భావోద్వేగాలకు ప్రతీకలుగా, పక్షి ఉత్సాహ ,విశ్రాంత, విషాద అనుభూతులకు సంకేతంగా- ఇవే చిహ్నాలు ఎన్నో సందర్భాల్లోని సంఘటనలకు రూపాంతరాలుగా మారి అంతస్సూత్రంగా కనిపిస్తుంటాయి శేషేంద్ర కవితా ఇతివృత్తాల్లో. మరికొన్ని చోట్ల అదే తోట స్థబ్ధమయ్యి, నిర్లిప్తమయి “గాలితో కుట్ర చేసి ఒక్కో పరిమళం/ ఒక్కో గడిచిపోయిన దూరదూర జీవితదృశ్యాన్ని” ఆవిష్కరిస్తుంటే “గుండెనరాల్ని తెంపే/ఆ క్రూరమైన పక్షుల గానస్వరాలకు” తట్టుకోలేక తల్లడిల్లే స్వాప్నికుడు ఎదురవుతాడు. అటువంటి కలవరపాటు కవి సమయాల్లో వెలువడ్ద ఒక కవితలోని పంక్తులు ఇవి;

 

గడియారంలో కాలం

                                        -గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ

అందరూ నిద్రపోయారు

గడియారాన్ని ఒంటరిగా విడిచిపెట్టి…

భయంతో కొట్టుకుంటోంది దాని గుండె-

మొరుగుతూ ఉంది ఒక కుక్కలా దూరాన

దిగంత రేఖ

ప్రార్ధిస్తోంది రాత్రి మైదానాల్లో మోకరించి

 

భూదృశ్యాలూ సముద్రదృశ్యాలూ

తపస్సులు చేస్తున్నాయి,

ఒక్క పాటకోసం బతుకు బతుకంతా సమర్పించిన

వాడెక్కడని

వాటికి గొంతులు ఇచ్చేవాడు వస్తాడనీ

మాటల దేశాల్లో వాటికి దేవాలయాలు కడతాడనీ

నిరీక్షిస్తున్నాయి.

 

తిరుగుబాట్లు లేస్తున్నాయి మనోమయలోకాల్లో

నిశ్శబ్ధాల గనుల్లో నా ఆత్మ సొరంగాలు తవ్వుతూ ఉంది

విలువైన రాళ్ళకోసం అన్వేషిస్తూ-

ఆకాశాన్ని చూస్తుంది రెక్కలు విప్పి

నా కిటికీ…

 

వలలు కావాలి సముద్రం దున్నడానికి

పడవ భుజాన వేసుకున్నవాడికి

కలలు కావాలి జీవితం దున్నడానికి

గొడవలు భుజాన వేసుకున్నవాడికి

విలవిల కొట్టుకుంటున్నాను నీళ్ళు కోల్పోయిన చేపలా

కలలు కోల్పోయిన నేను-

—-

87648618-seshendrasharma-the

జీవన సంరంభానికి కాసేపు విరామమిచ్చి లోకమంతా చీకటి పక్కపై ఒత్తిగిల్లింది.  అరక్షణమైనా ఆగడానికి వీల్లేని కాలం మాత్రం వేకువ కోసం ఎదురు చూస్తూ రాత్రంతా ఒంటరితనపు భయాన్ని పోగొట్టుకునేందుకు గుసగుసగా లోపలెక్కడో చెప్పుకునే మాటల శబ్ధంలా- గడియారపు ముళ్ళు నిద్రల్లో, నిశీధిలో నిర్విరామంగా కాలం గుండెచప్పుడులా మోగుతూ ఉన్న సమయం. దిక్కులన్నీ భూమికి అవతల కాంతి వలయాల్లో కలుసుకునే చోట- ఎత్తునుంచీ, దూరాన్నుంచీ వేర్వేరు రూపాలుగా కనపడుతున్న భూభాగాలని చూసి వాటికన్నిటికీ కలిపి ఒకే అర్ధం ఇవ్వలేక, ఒక వృత్తంలో చుట్టెయ్యలేక నిరాశ పడుతుంది దిగంతరేఖ.

  సడి లేని వేళ అనువు చుసుకుని తపస్సుకి సిద్ధమౌతాయి మైదానాలు, సముద్రాలు, పర్వతాలు అన్నీ ఒక రససిద్ధి కోసం. దృశ్యాలుగా వాటికో సవర్ణమైన ప్రతిబింబాన్నిచ్చే కుంచెకోసమో, మాటలుగా పాడే కవి కోసమో. జీవితాన్ని త్యజించి రాత్రులని ఒత్తులుగా చేసి కలలని వెలిగించుకున్న సాహసి కోసమో, “ఒక్క పాటకోసంబతుకు బతుకంతా సమర్పించిన” స్వాప్నికుడి కోసం రాత్రులు మైదానాల్లో సాష్టాంగపడి ప్రార్ధిస్తూ ఉంటాయి.నడక విసుగెత్తిన కాళ్ళు మజిలీ కోసం మొరాయిస్తే అలసట లేని ప్రయాణదాహం రెక్కల మొలిపించుకొమ్మంటుంది. కిటికీ రెక్కలు తెరుచుకుని పక్షిలా ఎప్పుడూ ఒకేదూరం నుండి ఆకాశాన్ని చూస్తూ ఏమని ఆశపడుతుందో తెలీదు. ఈ వేగం చాలదని, ఈ దారి మార్చమనీ, అమూల్యమైనవి సాధించుకోవడం కోసం గొంతు పెకల్చుకొమ్మని, నీ ఆశల్ని చెప్పెయ్యగల ఒకే ఒక్క మాటను సంపాదించుకొమ్మనీ మనసు తిరుగుబాటు మొదలు పెట్టింది. ఏకాంతం కుదిరిన కొన్ని అరుదైన క్షణాల్లోనే వెతుక్కోవలసిన లోపలి నిధులకోసం నిశ్శబ్ధాన్ని పొరలుగా పెకలించుకుంటూ మూలాలకి చేరుకున్నప్పుడు దొరకబోయే రాళ్లలో రత్నాలెన్నో అన్న ఆరాటంతో “ఆత్మ సొరంగాలు తవ్వుతూ ఉంది.”

అలలపైన తేలడమే బతుకైన వాడికి పడవ మోస్తున్న తన బరువుని బాధ్యత రూపంలో పడవతో పాటుగా తిరిగి తన భుజాలపైకి ఎత్తుకోక తప్పదు. ఉప్పునీటిని వడకట్టేసి  సముద్రసంపదని వెలికి తీసుకొచ్చే వలల్లాగే గొడవల్ని, అసంతృప్తుల్నీ అసాధ్యాల్నీ నీళ్లలా జార్చేసి సౌందర్యాన్ని, సంతోషాన్నీ మాత్రమే మిగిల్చి చూపించగల కలలూ అవసరమే “జీవితం దున్నడానికి గొడవలు భుజాన వేసుకున్నవాడికి”. గడియారంలోని కాలంలా వాస్తవాల్లో బందీ అయి అదే వృత్తంలో తిరగడం తప్పనిసరి అయినప్పుడు, ఒక లిప్తపాటు ఆ భ్రమణం నుంచి తప్పించుకుని కలల ఆకాశాల్లో ఎగిరిపోవాలనే కవి తపన ఈ కవితలో వ్యక్తమౌతుంది.

(సారంగ సెప్టెంబర్ 2013 సంచికలో ప్రచురితం)

Posted in తోకచుక్కలు- కవిత్వ వ్యాసాలు | వ్యాఖ్యానించండి